Welkom op de Ilucidare Playground
Het agentschap Onroerend Erfgoed is een overheidsagentschap en wetenschappelijke instelling, bevoegd voor bouwkundig, archeologisch, landschappelijk en varend erfgoed. Vandaag nemen we deel aan de Ilucidare Playground: Cracking the future of heritage. We combineren nieuwe technologieën en denkkaders met onze verantwoordelijkheid voor erfgoed, om de bewaring te verbeteren, besluitvorming en beheer te ondersteunen en het publiek te informeren. Hier zijn een paar concrete resultaten van die innovatiegedreven aanpak.
Geen innovatie zonder verspreiding
Bij innovatie denk je snel aan technologie, maar ook de samenleving zelf innoveert voortdurend — soms als motor, soms als volger van technologische vooruitgang. Eén van de duidelijkste evoluties van het voorbije decennium is de beweging naar openheid: open source software, open data en open access staan centraal in de hedendaagse informatiemaatschappij. Zowel Onroerend Erfgoed als de Vlaamse Overheid ondersteunen open data en open access. Op het vlak van open data onderschrijft de overheid het Smart Flanders Open Data Charter; Onroerend Erfgoed publiceerde al verschillende open datasets, zoals onze thesauri en gecontroleerde vocabulaires, onder de Vlaamse open data-licentie, en we publiceren ook de software waarmee we ze onderhouden als open source.
Op het vlak van wetenschappelijke open access willen we al onze publicaties gratis toegankelijk maken. Vrijwel al onze onderzoeksoutput verschijnt via OAR, ons Open Access Repository. De voorbije jaren investeerden we in het digitaliseren van publicaties van onze voorgangers, en we hebben nu een online archief dat teruggaat tot de jaren tachtig, volledig vrij te downloaden. Digitaliseren klinkt misschien triviaal — scannen en online zetten — maar auteursrecht en het opstellen van goede metadata maken het bewerkelijker dan het lijkt. Het loont wel: sinds we onze back catalogue digitaliseerden en publiceerden, verdubbelde het aantal downloads per maand, en raadplegen intussen zo'n 15.000 publicaties per maand digitaal geraadpleegd worden.
Aantal downloads per maand via OAR
Beelden zeggen meer dan woorden
Onze publicaties blijven een belangrijk geschreven informatiekanaal, maar visuele informatie wint alsmaar aan belang. Erfgoedprofessionals documenteren erfgoed en zijn toestand al sinds het bestaan van de camera, en digitale camera's — recenter smartphones met goede camera's — hebben dat proces alleen maar versneld. We schatten dat er enkele miljoenen foto's circuleren binnen ons agentschap, zowel analoog als digitaal. In 2019 lanceerden we een nieuwe online beeldbank met zo'n 280.000 afbeeldingen van erfgoed in Vlaanderen, deels recent, deels gedigitaliseerd uit analoge archieven. Ook hier was hergebruik belangrijk: waar mogelijk publiceren we onder een open licentie die hergebruik toelaat, zelfs commercieel, zolang de bron vermeld wordt.
Een reeks afbeeldingen in de beeldbank, gevonden via de zoekterm "Bijloke"
Het systeem draait nu al een tijdje en onze basisbehoeften blijken gedekt, dus pakken we nu complexere problemen aan. Eerst en vooral AVG en privacy: onze foto's worden weliswaar op openbaar toegankelijke plekken genomen, maar zaken als nummerplaten en gezichten gelden als gevoelige data. We hebben manuele controleprocedures, maar die zijn traag en arbeidsintensief, dus onderzoeken we automatische detectie en vervaging van nummerplaten en gezichten met OpenCV. Voor nummerplaten zijn de resultaten goed; voor gezichten wisselvalliger, wellicht omdat nummerplaten een eenvoudig, voorspelbaar formaat volgen, terwijl gezichtsherkenning nogal gretig is en de neiging heeft om ook schilderijen, beeldhouwwerken of billboards als gezicht te herkennen. Er is nog verfijning nodig voor grootschalig gebruik.
De nummerplaat links werd automatisch vervaagd met OpenCV
Een ander spoor is automatische detectie van dubbele afbeeldingen. Zoals in elke grote organisatie worden bestanden gekopieerd, verspreid en gemaild, en zo komt een afbeelding op meerdere plaatsen terecht — wat opslagruimte kost en, omdat elke afbeelding metadata nodig heeft, ook die inspanning verdubbelt. We onderzoeken automatische detectie van duplicaten; image hashing blijkt veelbelovend, en we zullen wellicht voor het dHash-algoritme kiezen. We zoeken nu uit hoe we dit netjes kunnen integreren in onze archiveringsworkflows, zodat collega's er de vruchten van plukken zonder met de technische details geconfronteerd te worden — innovatie wordt pas echt productief als ze samengaat met bruikbaarheid.
Als overheidsagentschap dat met onroerend erfgoed werkt, heeft vrijwel alles wat we verzamelen een ruimtelijke component, en onze afbeeldingen vormen daarop geen uitzondering. Bijna elke foto die we nemen toont een vorm van onroerend erfgoed — een archeologische site, een cultuurlandschap, een gebouw, een begraafplaats, ... — dus investeerden we flink in het geolokaliseren van de afbeeldingen in onze beeldbank. Oudere afbeeldingen koppelen we aan de erfgoedobjecten die ze tonen en erven zo hun locatie; nieuwere afbeeldingen steunen op de automatische geolocatie van moderne smartphones en camera's. De resulterende GIS-laag met puntlocaties kan je bekijken op ons geoportaal of downloaden voor eigen gebruik, en elke foto linkt door naar de beeldbank voor meer info, download en hergebruik — mits je de licentie respecteert.
Een zicht op de Bijloke-site in Gent met alle gekende afbeeldingen van deze omgeving
Geef me een kaart en ik verdwaal nooit meer
Bijna alles wat we doen heeft een ruimtelijke component, en dus zijn kaarten essentieel voor ons. Als overheidsagentschap publiceren we INSPIRE-conforme datasets, verspreid via het INSPIRE-netwerk in heel Europa — vooral gericht op professionele GIS-gebruikers met eigen desktopsoftware. Maar we voelden dat we een deel van ons doelpubliek misten: mensen die snel willen weten wat er gekend is over hun buurt, hun eigendom, of een plek uit hun kindertijd. Daarom bouwden we ons eigen Geoportaal, een website waar een gewone, niet-GIS-gebruiker een (hopelijk) intuïtieve kaart van Vlaanderen kan raadplegen — zowat "Google Maps voor Erfgoed". Niet meer nieuw, maar nog steeds erg populair, en omdat het specifiek geoptimaliseerd is voor erfgoeddata, werkt het daarvoor beter dan een algemeen portaal. Voor algemene ruimtelijke data verwijzen we graag naar Geopunt, het geoportaal van de Vlaamse Overheid voor alle ruimtelijke data — dat bevat veel meer data dan wij nodig hebben, maar is niet specifiek geoptimaliseerd voor erfgoedinformatie.
De hedendaagse stad Zottegem en haar beschermd erfgoed op de Villaretkaart (1745-1748)
Bezoek je het Geoportaal voor het eerst, dan kies je uit twee profielen — vaste combinaties van kaartlagen, één een goede standaardkeuze voor de meeste mensen, de andere afgestemd op gebruikers die vooral in de juridische kant van erfgoed geïnteresseerd zijn (notarissen, vastgoedmakelaars, projectontwikkelaars, andere overheden, ...). Je kan altijd andere lagen laden. Sommige verwijzen naar onze andere systemen, zoals de eerder genoemde beeldbank, of naar archeologische rapporten die archeologen indienen. Onder de achtergrondlagen zitten verschillende orthofotolagen, maar ook historische kaarten, sommige daterend uit de 18e en 19e eeuw — deels geleverd door Informatie Vlaanderen, andere, zoals de Villaretkaart (1745-1748), door onszelf gedigitaliseerd in samenwerking met hen.
Bekijk ons portaal, surf over de kaart en verdiep je in de plekken en beelden die je er vindt.
Wanneer punten wolken van informatie worden
De stad Damme en haar verdedigingswerken op de multidirectionele hillshade
Tot slot nog een laatste project rond kaarten. Onze collega's bij Informatie Vlaanderen creëerden het Digitaal Hoogtemodel Vlaanderen (DHMV), een LIDAR-dataset bestaande uit een Digital Surface Model en een Digital Terrain Model, die samen hoogtegegevens geven waarmee je het Vlaamse terrein op verschillende manieren kan visualiseren. De ruwe data is open, maar er nuttige visualisaties van maken vraagt heel wat expertise, dus bestaan er al een tijdje enkele standaardweergaves. We wisten dat er visualisaties mogelijk waren die beter geschikt zijn voor archeologen, en die het makkelijker maken om archeologische sites te detecteren op basis van micro-topografie. Daarom werkten Onroerend Erfgoed en Informatie Vlaanderen samen aan twee nieuwe verwerkingen van het DHMV en publiceerden die. Elke verwerking gebruikt andere technieken en parameters, dus welke het meest helpt hangt af van wat je zoekt.
Loopgraven en een fort bij Kapellen op de skyview factor
Het resultaat is erg nuttig gebleken voor archeologen in hun dagelijkse werk — met een blik op deze twee lagen, op het Geoportaal of gedownload in hun eigen GIS, kunnen ze snel het potentieel van een site of locatie inschatten. Wil je het zelf uitproberen, ga dan naar het Geoportaal en kies onder Lagen > Achtergrondlagen > Digitaal Hoogtemodel > DHMV II, multidirectionele hillshade of DHMV II, skyview factor. Dit project bleek succesvoller dan verwacht, en de impact reikte verder dan archeologie of erfgoed alleen — het werd zelfs genomineerd voor een Datanews ICT Project of the Year en een Agoria e-Gov Award Open Data.
We hopen dat dit toont dat er een echte synergie bestaat tussen erfgoed en technologie, nu we verder de 21e eeuw intrekken. Zoals bij elke organisatie is technologie diep verweven geraakt met onze dagelijkse werking. Satya Nadella, CEO van Microsoft, zei het ooit zo: "Every company is now a software company" — en dat geldt evengoed voor een overheidsagentschap of een cultureel-erfgoedinstelling. Software is overal, digitaal is overal, en hoewel ons cultureel erfgoed nog grotendeels analoog is, zijn de instrumenten en informatiebronnen waarmee we het bestuderen dat allang niet meer, en zullen ze dat ook nooit meer worden.
Vragen? Neem contact op, blader door de rest van deze blog, bekijk onze open source projecten of bezoek onze website.